آسیب دیدن کالا در معاملات بینالمللی میتواند خسارت زیادی را به تاجران وارد کند، چون آنها معمولا کالاهای وارداتی را در حجم زیادی معامله میکنند. باتوجهبه اینکه برای حمل کالاها از کشورهای مختلف روشهای متفاوتی مانند حمل با کشتی، هواپیمای باربری و کامیون وجود دارد، انواع بیمه حمل و نقل بین المللی اهمیت ویژهای پیدا میکن د. با در نظر گرفتن سرمایه هنگفتی که در جریان است، در این مقاله از بلاگ ازکی به معرفی انواع بیمههای حمل و نقل بین المللی میپردازیم و از انواع شرایط این نوع بیمهنامه میگوییم.
فهرست مطالب
بیمه حمل و نقل بین المللی چیست؟
در تجارت بینالملل یا بهعبارتی تجارت با کشورهای دور و نزدیک، حملونقل بینالمللی تنها روش برای واردات و صادرات کالا خواهد بود. شرکتها برای خرید یا فروش کالاهای مختلف در سطح بینالمللی و به حداقل رساندن هزینههای حمل، از روشهای مختلفی استفاده میکنند که در حمل با کشتی، حمل با هواپیمای باربری، حمل با تریلیها یا ترانزیت و حمل با کامیون خلاصه خواهد شد.
تجار و شرکتها با هدف بهحداقل رساندن هزینههای ناشی از بروز خطرات احتمالی در حین حمل بار، از بیمه حمل و نقل بین المللی استفاده میکنند. بهعبارت ساده میتوان گفت که شرکتها از این نوع بیمهنامه برای بیمه کردن کالاهای وارداتی و صادراتی خود استفاده خواهند کرد.
یکی از مهمترین مزیتهای بیمهنامههای حمل و نقل بین المللی، یکسان بودن قوانین آن در بین بیشتر کشورها است. بنابراین اگر خسارتی به کالاهای در حال حمل وارد شود، بهراحتی قابل پیگیری خواهد بود.
بیمه در حملونقل بینالمللی نقش بسیار ویژهای دارد، چون شرکتها معمولا کالاهایی با ارزش مادی و حجم زیاد را از کشورهای دیگر خریداری کرده یا به کشورهای دیگر صادر میکنند. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانید مقاله نقش بیمه در ایمنی حمل و نقل چیست؟ را در بلاگ ازکی بخوانید.
انواع بیمه حمل و نقل بین المللی
تجارت کالاهای مختلف در مرزهای کشور حتی در مسیرهای کوتاه هم میتواند خطرهایی را در پی داشته باشد. اگر کالای خریداری شده نیازمند حمل با کشتی و هواپیما باشد، شاید این ریسکهای احتمالی دامنه گستردهتری پیدا کنند. احتمالا اخبار سقوط هواپیما به دلیل نقص فنی و غرق شدن کشتی با چندین هزار تن کالا را شنیده باشید. در این شرایط، خسارتهای واردشده به شرکتها بسیار هنگفت خواهد بود. بنابراین بهترین و هوشمندانهترین راهکار برای جبران خسارتهای حوادث احتمالی، خرید بیمه حمل و نقل بین المللی است.
قبل صحبت درباره انواع بیمه حمل و نقل بین المللی پیشنهاد میشود مقاله انواع بیمه باربری و حمل و نقل و خسارتهای تحت پوشش آن را در بلاگ ازکی بخوانید. بهاینترتیب با اهمیت ویژۀ این نوع بیمهنامه برای حمل کالا بین مرزهای ایران و کشورهای دیگر آشنا خواهید شد.
بیمه بین المللی حمل و نقل باتوجهبه مبدا و مقصد کالا به ۳ دسته کلی به شرح زیر تقسیم میشود:
۱. بیمهنامه وارداتی
بیمهنامههای وارداتی حدود ۹۰٪ از پرتفوی کل بیمههای باربری بینالمللی را در بر میگیرند. این نوع بیمه حمل و نقل بین المللی باتوجهبه نوع پوششهایی که دارد میتواند از محصولات و کالاهای در حال حمل در برابر خطرات و تهدیدات احتمالی محافظت کند. این محافظت بهمفهوم جبران خسارت خواهد بود.
در حملونقل وارداتی، کالاها از خارج از کشور وارد مرزهای ایران و سپس به مقصد نهایی یعنی محل شرکت واردکننده منتقل خواهند شد. در طول این مسیر که میتواند شامل انواع روشهای حمل و نقل بین المللی باشد، خطراتی متوجه کالاها خواهد بود. شرکتها و بازرگانها برای اطمینان از جبران خسارتهای ناشی از حوادث احتمالی، از بیمهنامه وارداتی برای کالاهای خود استفاده میکنند.
در بیمهنامه وارداتی نرخ حقبیمه را بر اساس شرایط حملونقل، شرایط آبوهوایی مسیرهای حمل و همینطور شرایط بستهبندی کالاها تعیین میکنند. بنابراین نمیتوان برای همه کالاهای وارداتی، حقبیمه مشخصی برای واردات مشخص کرد.
توجه داشته باشید که بیمهنامه وارداتی یکی از مهمترین اسناد لازم در زمان گشایش اعتبار نزد بانکهای داخلی است.
۲. بیمهنامه صادراتی
عمدهترین بخش صادرات در کشور را صادرات محصولات نفتی در برمیگیرد. اما باتوجهبه سیاستهای خروج از اتکا به صادرات نفت و افزایش ورود ارز به کشور از طریق صادرات غیرنفتی، دولت بیمهنامه صادراتی را برای تشویق تولیدکنندگان داخلی در نظر گرفته است. بهاینترتیب منافع آنها در زمان حمل کالا به خارج از مرزهای ایران حفظ خواهد شد.
بیمهنامه صادراتی درست نقطه مقابل بیمهنامه وارداتی است؛ به این مفهوم که شرکتها و تجار داخلی محصولات و کالاهایی را که در ایران تولید شده است، به کشورهای دور و نزدیک،صادر میکنند. البته حجم صادرات در مقابل واردات در ایران قابل مقایسه نیست، اما در هر صورت برای حمل کالا به خارج از مرزهای ایران باید بیمهنامه حمل و نقل بین المللی دریافت کرد.
نحوه محاسبه حقبیمه در بیمهنامه صادراتی مانند بیمهنامه وارداتی به شرایط حملونقل، شرایط آبهوایی مسیرهای حمل کالا و همچنین به شرایط بستهبندی کالاها و محصولات بستگی دارد. بنابراین حق بیمه هر محموله با دیگری کاملا متفاوت خواهد بود.
۳. بیمهنامه ترانزیت
ترانزیت به مفهوم حملونقل محمولههایی شامل انواع کالا بین دو کشور است. ترانزیت بینالمللی شامل حملونقل کالا بین ۲ گمرک از ۲ کشور و ترانزیت داخلی بهمفهوم حملونقل کالا بین ۲ گمرک در یک کشور است. در ترانزیت بینالمللی حملونقل کالا بین ۲ کشور بهصورت رفتوبرگشتی انجام میشود و بههمیندلیل نیز به آن باربری صادراتی ـ وارداتی میگویند.
بیمهنامه ترانزیت مانند بیمهنامه وارداتی و صادراتی کالاهای در حال حمل را در برابر تهدیدها و حوادث احتمالی در مسیر رفت و برگشت بیمه خواهد کرد. بنابراین شرکتها و بازرگانها میتوانند از جبران خسارتهای واردشده به کل یا بخشی از کالاهای در حال حمل خود اطمینان حاصل کنند.
کسانی که در حوزه ترانزیت کالا و محصولات مختلف کار میکنند، باید گواهینامه بینالمللی دریافت کنند. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانید مقاله راهنمای کامل شرایط و مدارک لازم برای دریافت گواهینامه بینالمللی رانندگی را در بلاگ ازکی بخوانید.
بیمه در انواع روشهای حمل و نقل بیمه المللی
باتوجهبه مقصد و مبدا حمل کالای داخلی و خارجی، روشهای حملونقل مختلفی استفاده میشود و در نتیجه برای هر روش، بیمهنامه مشخصی در نظر گرفته شده است.
بیمه حمل و نقل دریایی کالا
در حملونقل دریایی مواردی مانند آسیبدیدن بدنه کشتی، حمله دزدهای دریایی و شرایط نامساعد آبوهوایی میتواند به غرق شدن کشتی و از بین رفتن کالاها منجر شود. در این روش حملونقل بینالمللی، بیمههای زیر تعریف شده است:
- بیمهنامه از بین رفتن تمامی کالاها؛
- بیمهنامه خسارت عام یا همگانی (General Average)؛
- خسارت مستقیم.
لازم است بدانید که خسارت عام یا General Average بهمفهوم فدا کردن بخشی از کالاها و محصولات در زمان مواجهه با خطر است.
بیمه حملونقل هوایی کالا
با پیشرفت سریع حملونقل هوایی و ظهور هواپیماهای تجاری و باربری، روش حملونقل بینالمللی هوایی به روش دریایی و زمینی اضافه شد. با افزایش حمل کالاها با هواپیماهای باربری، گروه بیمه هوایی انگلیس (BIAG)، بیمهنامه جامعی را برای پوشش بیمه بدنه، بیمه مسافران و همینطور بیمه مسئولیت در قبال اشخاص ثالث ارائه کرد. بنابراین بیمه حمل و نقل بین المللی هوایی شکل گرفت.
بیمه حمل و نقل زمینی کالا
حملونقل زمینی از قدیمیترین روشهای حمل است که در حال حاضر در بخشهایی از مسیر صادرات و واردات کالا از آن استفاده میشود. حملونقل و جابهجایی کالاها در خشکی با تریلی و کامیونهایی با ظرفیتهای مختلف انجام میشود. بهدلیل احتمال بروز حوادث رانندگی و غیره، این روش حمل تحت پوشش بیمه قرار گرفته است.
همانطور که میدانید، خرید بیمه شخص ثالث برای تمامی وسایل نقلیه زمینی اجباری است، بنابراین پیشنهاد میشود برای کسب اطلاعات بیشتر مقاله هر آنچه باید درباره بیمه شخص ثالث کامیون بدانید؟ را در بلاگ ازکی بخوانید.
انواع بیمه نامه حمل و نقل بین المللی بر اساس پوششها
بیمهنامههای بینالمللی دارای پوششهای مختلفی است که در طول زمان کاملتر شدهاند. اگر بخواهیم انواع بیمه حمل و نقل بین المللی را بر اساس پوششها دستهبندی کنیم، به شرح زیر خواهد بود:
بیمه Total Loss
این نوع بیمهنامه در حالحاضر بهعنوان یک بیمهنامه تشریفاتی یا گمرکی شناخته میشود. طبق بیمه Total Loss، اگر کلیه کالاها در طول مدت حملونقل دریایی از بین بروند، شرکت بیمهگر مسئول پرداخت خسارتهای واردشده خواهد بود. در این شرایط باید تمامی کالاها تحت پوشش بیمه قرار بگیرند.
بیمه با شرایط A
بیمه با شرایط A کاملترین پوششهای بیمهای را در بیمه حمل و نقل بین المللی دارد و بیشترین میزان حق بیمه را هم خواهد داشت. خطرات تحت پوشش در بیمه با شرایط A به شرح زیر است:
- خسارتهای عمدی؛
- خسارتهای ناشی از فرسودگی؛
- بستهبندی نامناسب؛
- انفجار هستهای؛
- خسارتهای تاخیر؛
- خسارتهای ناشی از مشکل در کالاهای ثبتشده در بیمهنامه؛
- ورشکستگی اجارهکننده، گرداننده یا مالک کشتی.
بیمه با شرایط B
بیمه با شرایط B بین دستههای A و C قرار میگیرد. خطرات تحت پوشش در بیمه با شرایط B به شرح زیر است:
- تمامی خطرات در بیمه با شرایط C؛
- زلزله، آتشفشان و صاعقه؛
- ورود آب به داخل کشتی یا انبار کالاها؛
- قلابزدگی؛
- آبدیدگی؛
- دزدی و دلالی؛
- ریزش، شکست و خسارت ناشی از کالاهای دیگر؛
- به دریا افتادن کالاها از روی عرشه کشتی؛
- از بین رفتن کلیه بستهها در کشتی؛
- روغنزدگی.
بیمه با شرایط C
این بیمه باربری بهعنوان ارزانترین بیمه با کمترین میزان پوششها شناخته میشود. خطرات تحت پوشش در بیمه با شرایط C به شرح زیر است:
- آتشسوزی و انفجار؛
- واژگونی یا خارج شدن وسیله حملونقل از ریل یا خط؛
- تخلیه اضطراری کالاها در بندری دیگر؛
- خسارت همگانی (فدا کردن کالاها یا از بینرفتن آنها)؛
- بهگِل نشستن کشتی، زمینگیر شده، برخورد با کف دریا، واژگونی یا غرق شدن آن؛
- برخورد کشتی با هر وسیله خارجی به جز آب؛
- مسئولیت مشترک در تصادف؛
- به دریا انداختن کالاها برای سبک کردن کشتی در شرایط بحرانی.
انواع شرایط بیمههای بین المللی حمل و نقل
بیمههای بین المللی برای حمل و نقل کالا و محصولات دارای شرایط مشخص به شرح زیر است:
شرایط خسارت جزئی (Free from Particular Average)
این نوع بیمهنامه کالاهایی را شامل میشود که بهصورت کامل دچار خسارت شدهاند. بنابراین اگر قسمتی از کالا در اثر حادثه آسیب دیده باشد، شرکتهای بیمهگر تعهدی در برابر پرداخت خسارت نخواهند داشت.
شرایط خسارت خاص (With Particular Average)
در این نوع از شرایط بیمه های حمل و نقل بین المللی، تنها زمانی میتوان برای کالای آسیبدیده ادعای دریافت خسارت کرد که درصد آن در بیمهنامه ذکر شده باشد. درصد آسیب باتوجهبه نوع کالا و نوع بیمه متغیر خواهد بود. بهطورمعمول میتوان گفت که این درصد برای کالاهای معمولی معادل ۳٪ از ارزش کالا خواهد بود.
شرایط تمام خطر (Against All Risks)
در بیمه شرایط تمام خطر در صورتیکه خسارتی به کالا وارد شود، شرکت بیمهگر باید بدون در نظر گرفتن میزان خسارت واردشده و فرانشیز، برای جبران خسارت اقدام کند. این نوع بیمهنامه از جمله گرانترین انواع بیمه حمل و نقل بین المللی است. لازم است بدانید که خسارتهای واردشده ناشی از خطراتی چون جنگ، آشوب، شورش و اعتصابها تحت پوشش این نوع بیمه قرار نمیگیرند.
مدارک لازم برای دریافت خسارت از شرکت بیمه
برای دریافت خسارت از شرکتهای بیمهگر در موضوع حملونقل بینالمللی باید مدارک زیر ارائه شود.
- اصل بارنامه؛
- اصل فاکتور کالاهای خریداری شده؛
- کپی از پروانه سبز گمرکی؛
- اصل یا کپی از آگهی فروش ارز؛
- گواهی کسر تخلیه از بنگاه باربری؛
- صورت عدلبندی یا بستهبندی کالاهای خریداری شده؛
- صورت مجلس سازمان کشتیرانی، بنادر و گمرک؛
- گواهی کاپیتان در مورد آبافتادگی کالاها در حمل با کشتی؛
- صورتجلسه کارشناسی شده از سوی شرکت بیمهگر.
عوامل موثر بر قیمت (حق بیمه) حمل و نقل بینالمللی
محاسبه نرخ بیمه به یک عامل محدود نمیشود. شرکتهای بیمه برای تعیین حق بیمه محمولههای تجاری، فاکتورهای مختلفی را ارزیابی میکنند تا ریسک جابهجایی را به دقت بسنجند. در ادامه مهمترین عواملی که هزینه نهایی را مشخص میکنند، بررسی کردهایم.
نوع، ارزش کالا و روش جابهجایی
ماهیت محموله نقش کلیدی در قیمتگذاری دارد. کالاهای شکستنی، حساس یا گرانقیمت ریسک بالاتری برای بیمهگر دارند. همچنین روش ارسال، خواه با استفاده از بیمه حمل و نقل هوایی باشد یا بیمه حمل و نقل دریایی، به دلیل تفاوت در سطح خطرات مسیر، تعرفههای متفاوتی را برای صدور بیمه نامه باربری حمل کالای وارداتی یا صادراتی ایجاد میکند.
سطح پوشش انتخابی (کلوزها)
انتخاب میان کلوزهای A، B و C مستقیماً روی قیمت نهایی تاثیر میگذارد. طبیعی است که کلوز A به دلیل ارائه پوشش جامعتر (All Risks)، نسبت به سایر کلوزها که خطرات محدودتری را پوشش میدهند، حق بیمه بالاتری داشته باشد.
استثنائات بیمه حمل و نقل بینالمللی (چه خسارتهایی پوشش داده نمیشود؟)
هیچ قرارداد بیمهای بدون محدودیت و استثنا نیست. شناخت دقیق مواردی که خارج از تعهدات شرکت بیمهگر قرار میگیرند، مانع از بروز اختلافات مالی در زمان وقوع خسارت میشود. برخی حوادث به صورت پیشفرض در بیمهنامههای تجاری پوشش داده نمیشوند.
خسارات عمدی و عیوب ذاتی کالا
هرگونه آسیبی که از روی عمد یا سوءنیت توسط بیمهگذار یا نمایندگان وی به محموله وارد شود، کاملا غیرقابل جبران است. همچنین استهلاک طبیعی، افت وزن معمول و فساد ذاتی کالاها (مانند خرابی طبیعی محصولات کشاورزی به مرور زمان) در تعهدات بیمه حمل و نقل قرار نمیگیرد.
بستهبندی غیراستاندارد و تاخیر در تحویل
اگر مشخص شود آسیب به محموله به دلیل بستهبندی نامناسب و غیراستاندارد رخ داده است، جبران خسارت منتفی خواهد بود. علاوه بر این، زیانهای مالی ناشی از تاخیر در رسیدن محموله و خطرات مرتبط با جنگ و اعتصاب (مگر با خرید پوششهای الحاقی مجزا) شامل تعهدات بیمه نامه باربری صادراتی و وارداتی نمیشوند.
نقش اینکوترمز (Incoterms) در بیمه باربری بینالمللی (مثل CIF و CIP)
قوانین اینکوترمز زبان مشترک تجارت جهانی هستند که وظایف دقیق خریدار و فروشنده را شفاف میکنند. این قواعد استاندارد به صورت مشخص تعیین میکنند که خرید بیمهنامه، پرداخت هزینهها و پذیرش ریسک کالا در کدام نقطه از مسیر منتقل میشود.
تعهدات در شرایط CIF و CIP
در شرایط قرارداد فروش CIF و CIP، وظیفه تهیه بیمه و پرداخت هزینه آن بر عهده فروشنده کالا است. فروشنده باید حداقل پوشش قانونی (معمولاً کلوز C) را برای کالا تهیه کند. با این حال، در صورت بروز حادثه در مسیر، ذینفع بیمهنامه و دریافتکننده خسارت نهایی، خریدار کالا خواهد بود.
شرایط FOB و EXW و مسئولیت خریدار
در روشهای تحویل مانند FOB یا EXW، ریسک کالا بلافاصله پس از تحویل در مبدا (مثلاً روی عرشه کشتی یا درب کارخانه) به خریدار منتقل میشود. بنابراین، خریدار موظف است برای حفظ امنیت سرمایه خود، پیش از شروع حرکت کالا نسبت به خرید بیمه حمل و نقل بینالمللی اقدام کند.
مراحل و نحوه خرید بیمه حمل و نقل بینالمللی (با رویکرد پلتفرم ازکی)
خرید بیمهنامههای تجاری و پیچیده دیگر نیازی به صرف زمان طولانی و مراجعات حضوری ندارد. پلتفرم «ازکی» مسیر استعلام، مقایسه و خرید انواع بیمههای باربری را با یک رویکرد کاملا دیجیتال، سریع و شفاف برای بازرگانان و شرکتها بهینهسازی کرده است.
استعلام و مقایسه آنلاین شرکتها
با ورود به سایت ازکی و ثبت ارزش فاکتور، نوع کالا و مبدا و مقصد، میتوانید نرخها را آنلاین مقایسه کنید. امکان بررسی خدمات شرکتهای معتبر (مانند بیمه بین المللی ایران) برای صدور انواع بیمهها از جمله بیمه باربری صادراتی و بیمه مسئولیت پرداخت ورودی عبور کالای خارجی (برای محمولههای ترانزیت) به راحتی فراهم است.
صدور سریع و امکان خرید قسطی
پس از انتخاب کلوز مناسب، صرفاً با بارگذاری بارنامه و پیشفاکتور (Proforma Invoice)، فرایند بررسی طی شده و بیمهنامه شما در کوتاهترین زمان صادر میشود. یکی از مزایای ویژه پلتفرم ازکی، امکان خرید قسطی بیمهنامههای سنگین تجاری است که مدیریت جریان نقدینگی را برای تجار بسیار آسانتر و عملیاتیتر میکند.
سوالات متداول
- بیمه حمل و نقل بینالمللی چیست؟
این بیمهنامه، خسارات فیزیکی و مالی وارده به کالاهای تجاری را در طول مسیرهای ترانزیت هوایی، زمینی و دریایی بین کشورها جبران میکند.
- آیا خرید بیمه باربری برای واردات اجباری است؟
بله، طبق قوانین گمرکی ایران، برای ترخیص کالاهای وارداتی و گشایش اعتبار اسنادی (LC) در بانکها، داشتن بیمه نامه باربری معتبر کاملا الزامی است.
- بهترین کلوز بیمه باربری بینالمللی کدام است؟
کلوز A (تمام خطر) جامعترین پوشش را برای محمولهها دارد و بیشترین خسارات احتمالی مسیر را جبران میکند؛ هرچند حقبیمه بالاتری نیز دارد.
- آیا تاخیر در رسیدن کالا تحت پوشش بیمه است؟
خیر، به صورت پیشفرض زیانهای مالی ناشی از تاخیر در تحویل محموله جزو استثنائات بیمه محسوب شده و توسط شرکت بیمهگر پرداخت نمیشود.
- بیمه مسئولیت پرداخت ورودی عبور کالای خارجی چیست؟
این بیمه برای کالاهای ترانزیتی صادر میشود تا تضمین کند عوارض و حقوق گمرکی محمولههای عبوری از خاک ایران به درستی پرداخت میشود.
- در قراردادهای اینکوترمز مثل CIF خریدار بیمه کیست؟
در شرایط CIF و CIP، فروشنده موظف به خرید بیمه و پرداخت هزینه آن است، اما ذینفع نهایی در زمان بروز خسارت، خریدار است.
- آیا خسارت ناشی از بستهبندی نامناسب جبران میشود؟
خیر، هرگونه خسارتی که مستقیماً به دلیل بستهبندی غیراستاندارد، عیوب ذاتی کالا یا سوءنیت عمدی بیمهگذار رخ دهد، کاملا از تعهدات بیمهگر خارج است.
- آیا خرید قسطی بیمه باربری بینالمللی امکانپذیر است؟
بله، پلتفرم «ازکی» امکان خرید قسطی بیمهنامههای سنگین تجاری و باربری را بدون نیاز به ضامن فراهم کرده تا نقدینگی بازرگانان بهتر مدیریت شود.
- برای استعلام و خرید بیمه باربری چه مدارکی لازم است؟
برای استعلام و صدور آنلاین این بیمه، ارائه پیشفاکتور (پروفرما)، بارنامه، مشخصات دقیق محموله، تعیین مبدا و مقصد و فرم پیشنهاد بیمه الزامی است.
- چرا بیمه باربری صادراتی و وارداتی را از «ازکی» بخریم؟
ازکی امکان استعلام آنلاین، مقایسه سریع نرخ شرکتهای معتبر، صدور بیدردسر بیمهنامه و پرداخت قسطی را با پشتیبانی تخصصی برای تجار فراهم میکند.
