دیه تصادف منجربه فوت به چه کسانی تعلق می گیرد؟
فهرست مطالب
در تصادف منجربه فوت، حق دریافت دیه برای ورثه قانونی ایجاد میشود. مطابق قانون مجازات اسلامی، دیه پس از فوت شخص در حکم مال متوفی است و به ورثهای که در زمان فوت از او ارث میبرند تعلق میگیرد؛ بنابراین همسر، فرزندان، پدر و مادر یا سایر ورثه، بستهبه وضعیت خانوادگی و طبقه ارث، ممکن است از دیه سهم داشته باشند. سهم هریک نیز براساس مقررات ارث تعیین میشود.
اگر متوفی بدهی یا تعهد مالی داشته باشد، دیه ابتدا مانند سایر اموال او در چارچوب مقررات مربوط به دیون و حقوق مالی متوفی قرار میگیرد و سپس باقیمانده میان ورثه تقسیم میشود. در تصادفات رانندگی در صورت احراز مسئولیت راننده، بیمه شخص ثالث وسیله نقلیه مسبب حادثه طبق مقررات، دیه اعضای بدن و دیه متوفی را تا سقف تعهدات قانونی پرداخت میکند و در موارد خاص، مانند فقدان بیمهنامه یا شرایطی که قانون برای صندوق تامین خسارتهای بدنی پیشبینی کرده است، پرداخت از مسیرهای قانونی دیگری انجام خواهد شد.
احکام دیه مرد در تصادف
طبق مواد ۴۴۸ تا ۴۵۰ قانون مجازات اسلامی و آییننامه بیمه شخص ثالث، وقتی مردی در تصادف فوت کند و راننده یا مقصر حادثه مسئول شناخته شود، پرداخت دیه کامل انسان برعهده شرکت بیمه خواهد بود.
دیه مرد فوت شده در تصادف به چه کسانی تعلق میگیرد؟
دیه فوت مرد در تصادف به ورثه قانونی متوفی تعلق میگیرد. ورثه قانونی در فقه و قانون ایران این افراد هستند:
- پدر و مادر متوفی؛ اگر در قید حیات باشند.
- همسر متوفی؛ زن یا زنانی که عقد دائم با او داشتهاند.
- فرزندان متوفی؛ چه دختر و چه پسر، به نسبت سهمالارث.
در صورت نبود اینها، نوبت به سایر خویشاوندان نسبی (برادر، خواهر، عمو، عمه، دایی، خاله و…) طبق طبقات ارث میرسد.
نکته: دیه به شخص فوتشده تعلق میگیرد و سپس بهعنوان ترکه (ارث) بین ورثهاش تقسیم میشود. اگر متوفی بدهی یا مهریهای بر ذمه داشته باشد، اول باید از دیه پرداخت شده و بعد باقیمانده میان وراث تقسیم شود.
الف) مرد مجرد و بدون فرزند
| ورثه موجود | سهم از دیه |
| فقط پدر و مادر | مادر ۱/۳، پدر ۲/۳ |
| فقط پدر | پدر ۱۰۰٪ |
| فقط مادر و هیچ وارث دیگری | مادر ۱۰۰٪ |
| پدر و مادر + برادر و خواهر | مادر ۱/۶، پدر ۵/۶؛ برادر و خواهر سهمی ندارند |
| بدون پدر و مادر، فقط یک برادر یا خواهر | در صورت وجود شرایط قانونی، وارث طبقه دوم است و سهم او به وضعیت سایر ورثه بستگی دارد. |
| بدون پدر و مادر، چند برادر | اگر همه برادر باشند، دیه بهطور مساوی میان آنها تقسیم میشود. |
| بدون پدر و مادر، چند خواهر | اگر همه خواهر باشند، سهم آنان مطابق مقررات ارث و تعداد آنها تعیین میشود. |
| بدون پدر و مادر، برادر و خواهر | برادر دو برابر خواهر سهم میبرد. |
ب) مرد متاهل و بدون فرزند
| ورثه موجود | سهم از دیه |
| همسر + پدر + مادر | همسر ۱/۲، مادر ۱/۶، پدر ۱/۳ |
| همسر + پدر، بدون مادر | همسر ۱/۲، پدر ۱/۲ |
| همسر + مادر، بدون پدر | همسر ۱/۲، مادر ۱/۲ |
| همسر + برادر و خواهر، بدون پدر و مادر | همسر ۱/۲؛ باقیمانده میان برادر و خواهر طبق قواعد ارث تقسیم میشود |
| فقط همسر و هیچ وارث دیگری | همسر فقط ۱/۲ را میبرد و باقیمانده در حکم مال بلاوارث است |
| همسر + پدر و مادر + برادر و خواهر | همسر ۱/۲، مادر ۱/۶، پدر ۱/۳؛ برادر و خواهر سهمی ندارند |
ج) دیه مرد فوت شده دارای فرزند
| ورثه موجود | سهم از دیه |
| همسر + یک پسر + پدر + مادر | همسر ۱/۸، پدر ۱/۶، مادر ۱/۶، پسر ۱۳/۲۴ |
| همسر + یک دختر + پدر + مادر | همسر ۱/۸، پدر ۱/۶، مادر ۱/۶، دختر ۱۳/۲۴ |
| همسر + فرزندان + پدر + مادر | همسر ۱/۸، پدر ۱/۶، مادر ۱/۶ و باقیمانده ۱۳/۲۴ بین فرزندان تقسیم میشود |
| همسر + یک پسر، بدون پدر و مادر | همسر ۱/۸، پسر ۷/۸ |
| همسر + یک دختر، بدون پدر و مادر | همسر ۱/۸، دختر ۷/۸ |
| چند فرزند پسر، بدون همسر و والدین | دیه بهطور مساوی میان پسرها تقسیم میشود |
| چند فرزند دختر، بدون همسر و والدین | دیه بهطور مساوی میان دخترها تقسیم میشود |
| چند پسر و دختر، بدون همسر و والدین | هر پسر دو برابر هر دختر سهم میبرد |
چقدر از دیه مرد به زن تعلق میگیرد؟
عواملی مانند وجود فرزند و تعداد همسر روی پاسخ این سوال تاثیرگذار هستند. در ادامه این موارد را بررسی میکنیم:
- اگر مرد فرزند داشته باشد: سهم زن از دیه شوهر یکهشتم (1/8) است.
- اگر مرد فرزندی نداشته باشد: سهم همسر یکچهارم (1/4) است.
- اگر مرد بیش از یک همسر دائم داشته باشد: این سهم میان همه همسران تقسیم میشود.
احکام دیه زن در تصادف
دقیقا مانند دیه مرد، دیه زن هم در حکم ترکه (ارث) است و مبلغ آن براساس دیه کامل انسان محاسبه میشود. دیه زن پس از فوت، ابتدا به خود متوفی تعلق میگیرد و بعد میان ورثهاش براساس قواعد ارث در قانون مدنی ایران تقسیم میشود.
| دیه زن متاهل به چه کسانی تعلق میگیرد؟ | دیه زن مجرد به چه کسانی تعلق میگیرد؟ |
| شوهر
فرزندان پدر و مادر سایر خویشاوندان |
پدر و مادر
خواهران و برادران سایر خویشاوندان |
الف) متوفی زن، مجرد و بدون فرزند
| ورثه موجود | سهم از مبلغ قابل تقسیم |
| فقط پدر و مادر | مادر ۱/۳، پدر ۲/۳ |
| فقط پدر | پدر ۱۰۰٪ |
| فقط مادر و هیچ وارث دیگری | مادر ۱۰۰٪ |
| پدر + مادر + برادر و خواهر | مادر ۱/۶ و پدر ۵/۶؛ برادر و خواهر سهمی ندارند |
| بدون پدر و مادر، فقط برادر یا خواهر | سهم براساس تعداد و جنسیت سایر ورثه طبقه دوم تعیین میشود |
| چند برادر | سهم آنان بهطور مساوی |
| چند خواهر | سهم آنان بهطور مساوی |
| برادر و خواهر | هر برادر دو برابر هر خواهر |
ب) دیه زن متوفی متاهل و بدون فرزند
| ورثه موجود | سهم از دیه |
| شوهر + پدر + مادر | شوهر ۱/۲، مادر ۱/۶، پدر ۱/۳ |
| شوهر + پدر، بدون مادر | شوهر ۱/۲، پدر ۱/۲ |
| شوهر + مادر، بدون پدر | شوهر ۱/۲، مادر ۱/۲ |
| شوهر + برادر و خواهر، بدون پدر و مادر | شوهر ۱/۲؛ نصف دیگر طبق قواعد طبقه دوم |
| فقط شوهر و هیچ وارث دیگری | شوهر ۱۰۰٪ |
| شوهر + پدر و مادر + خواهر و برادر | شوهر ۱/۲، مادر ۱/۶، پدر ۱/۳؛ خواهر و برادر سهمی ندارند |
ج) متوفی زن و دارای فرزند
| ورثه موجود | سهم از دیه |
| شوهر + یک فرزند + پدر + مادر | شوهر ۱/۴، پدر ۱/۶، مادر ۱/۶، فرزند ۵/۱۲ |
| شوهر + یک پسر، بدون پدر و مادر | شوهر ۱/۴، پسر ۳/۴ |
| شوهر + یک دختر، بدون پدر و مادر | شوهر ۱/۴، دختر ۳/۴ |
| شوهر + چند فرزند + پدر + مادر | شوهر ۱/۴، پدر ۱/۶، مادر ۱/۶، باقیمانده ۵/۱۲ بین فرزندان تقسیم میشود |
| چند پسر، بدون شوهر و والدین | دیه بهطور مساوی بین پسرها |
| چند دختر، بدون شوهر و والدین | دیه بهطور مساوی بین دخترها |
| پسر و دختر، بدون شوهر و والدین | هر پسر دو برابر هر دختر |
سهم دیه فرزند فوتشده در تصادف
اگر فرزند در اثر تصادف فوت کند، دیه او مانند سایر اموال متوفی، پس از کسر دیون و حقوق مالی قانونی میان ورثه تقسیم میشود؛ بنابراین صرفا پدر و مادر دریافتکننده دیه نیستند و باید وضعیت تاهل، داشتن فرزند و زنده بودن والدین و سایر ورثه بررسی شود. در تصادفات رانندگی شرکت بیمه شخص ثالث موظف است خسارت بدنی را بدون لحاظ جنسیت پرداخت کند؛ بنابراین زن یا مرد بودن فرزند، در مبلغ خسارتی که بیمه طبق قانون پرداخت میکند، تفاوتی ایجاد نمیکند.
الف) فرزند فوتشده مجرد و بدون فرزند
در حالت معمولی که فرزند مجرد و بدون فرزند فوت کرده و پدر و مادر هر دو زنده هستند و وارث دیگری وجود ندارد، براساس ماده ۹۰۶ قانون مدنی، مادر یکسوم و پدر دوسوم دیه را دریافت میکند. جزییات حالتهای مختلف را میتوانید در جدول زیر مشاهده کنید:
| ورثه فرزند فوتشده | سهم از دیه |
| فقط پدر و مادر | مادر ۱/۳، پدر ۲/۳ |
| فقط پدر | پدر ۱۰۰٪ |
| فقط مادر | مادر ۱۰۰٪، مشروط به نبود سایر ورثه مؤثر |
| پدر، مادر و برادر یا خواهر | پدر و مادر سهم میبرند و برادر و خواهر اصولاً ارث نمیبرند |
| پدر و مادر فوت کردهاند و چند برادر و خواهر وجود دارد | برادران و خواهران، در صورت وجود شرایط قانونی، وارد طبقه دوم ارث میشوند؛ هر برادر دو برابر هر خواهر سهم میبرد |
| پدر و مادر و خواهر و برادر وجود ندارند | نوبت به سایر ورثه طبقه دوم و سپس طبقه سوم میرسد |
ب) فرزند فوتشده متاهل و بدون فرزند
اگر فرزند فوتشده مرد باشد براساس ماده ۹۱۳ قانون مدنی همسر او در صورت نداشتن فرزند، یکچهارم ترکه را میبرد و باقیمانده حسب مورد میان پدر و مادر یا سایر ورثه تقسیم میشود. اگر متوفی زن باشد، شوهر او در صورت نداشتن فرزند نصف ترکه را دریافت میکند.
| جنسیت فرزند | ورثه | سهم از دیه |
| مرد | همسر + پدر + مادر | همسر ۱/۴، مادر ۱/۴، پدر ۱/۲ |
| مرد | همسر + پدر، بدون مادر | همسر ۱/۴، پدر ۳/۴ |
| مرد | همسر + مادر، بدون پدر | همسر ۱/۴، مادر ۳/۴ |
| مرد | فقط همسر | همسر ۱/۴؛ درباره باقیمانده باید سایر ورثه یا وضعیت بلاوارث بررسی شود |
| زن | شوهر + پدر + مادر | شوهر ۱/۲، مادر ۱/۶، پدر ۱/۳ |
| زن | شوهر + پدر، بدون مادر | شوهر ۱/۲، پدر ۱/۲ |
| زن | شوهر + مادر، بدون پدر | شوهر ۱/۲، مادر ۱/۲ |
| زن | فقط شوهر | شوهر ۱۰۰٪ |
ج) سهم دیه فرزند فوتشده دارای فرزند
اگر فرزند فوتشده خودش فرزند داشته باشد، فرزندان او در طبقه اول ارث قرار میگیرند. در این حالت، اگر پدر و مادر متوفی نیز زنده باشند، آنها هم سهم قانونی خود را دریافت میکنند.
| جنسیت فرزند | ورثه | سهم از دیه |
| مرد | همسر + پدر + مادر + فرزندان | همسر ۱/۸، پدر ۱/۶، مادر ۱/۶، فرزندان ۱۳/۲۴ |
| زن | شوهر + پدر + مادر + فرزندان | شوهر ۱/۴، پدر ۱/۶، مادر ۱/۶، فرزندان ۵/۱۲ |
| مرد | همسر + یک فرزند، بدون پدر و مادر | همسر ۱/۸، فرزند ۷/۸ |
| زن | شوهر + یک فرزند، بدون پدر و مادر | شوهر ۱/۴، فرزند ۳/۴ |
| مرد | چند فرزند، بدون همسر و والدین | کل دیه بین فرزندان تقسیم میشود؛ اگر پسر و دختر باشند، سهم هر پسر ۲ برابر دختر است |
| زن | چند فرزند، بدون شوهر و والدین | کل دیه بین فرزندان تقسیم میشود؛ اگر پسر و دختر باشند، سهم هر پسر ۲ برابر دختر است |
| مرد یا زن | چند پسر | سهم فرزندان پسر بهطور مساوی تقسیم میشود |
| مرد یا زن | چند دختر | سهم فرزندان دختر بهطور مساوی تقسیم میشود |
| مرد یا زن | پسر و دختر | هر پسر ۲ برابر هر دختر سهم میبرد |
دیه فرزند طلاق به پدر میرسد یا مادر؟
در صورت طلاق والدین، دیه فرزند به پدر و مادر تعلق میگیرد و سهم پدر و مادر از دیه فرزند طبق قوانین ارث تعیین میشود. یعنی سهم پدر همچنان دو سوم و سهم دیه مادر از فرزند یک سوم دیه است.
آیا دیه به خواهر و برادر تعلق میگیرد؟
دیه تصادف به خواهر و برادر نیز تعلق میگیرد؛ در صورتیکه پدر و مادر فرد متوفی در قید حیات نباشند، دیه به خواهر و برادر تعلق میگیرد. در این حالت سهم هریک از خواهر و برادر برابر است. به عبارت دیگر اگر فرد متوفی یک خواهر و یک برادر داشته باشد، دیه به دو قسمت مساوی تقسیم میشود؛ اما اگر پدر یا مادر فرد متوفی زنده باشند، آنها از دیه ارث میبرند و خواهر و برادر از ارث محروم خواهند شد.
آیا دیه زن و مرد در تصادفات متفاوت است؟
دیه زن و مرد در تصادفات رانندگی برابر است. با تصویب قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث بر اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه (مصوب ۱۳۹۵)، برابری دیه زن و مرد در تصادفات رانندگی بهطور صریح اعلام شد. طبق تبصره ۲ و ماده ۴ این قانون، دیه زیاندیدگان تصادفات رانندگی بدون توجه به جنسیت پرداخت میشود و مابهالتفاوت دیه زن و مرد از صندوق تامین خسارات بدنی پرداخت خواهد شد.
نحوه دریافت دیه تصادف از شرکت بیمه
برای دریافت دیه فرد فوت شده در تصادفات غیر عمدی، باید مراحل زیر را طی کنید:
- چنانچه دیه از طریق بیمه پرداخت میشود، وراث باید مدارک را به شرکت بیمه تحول دهند و برای دریافت بیمه درخواست دهند.
- در صورت درخواست از شرکت بیمه، مبلغ دیه بهصورت مستقیم به حساب زیاندیده واریز میشود.
- اگر درخواست داده نشود، شرکت بیمه دیه را به حساب دادگستری واریز کرده و فیش را دریافت میکند.
نکته: از آنجاییکه فرآیند کار در هر شرکت فرق دارد، زمان دقیق دریافت بیمه را باید در شرکت مورد نظر بررسی کنید. بهمنظور کسب اطلاعات بیشتر، پیشنهاد میکنیم مطلب مراحل گرفتن دیه تصادف را مطالعه کنید.
تقسیم دقیق دیه تصادف بین ورثه با کمک وکیل مربوطه
در این مطلب این موضوع را برایتان روشن کردیم که دیه تصادف به چه کسانی تعلق میگیرد. نحوه محاسبه دیه تصادفات و تقسیم دیه بین وراث چندان پیچیده نیست. با مشخص کردن وراث میتوانید سهم هریک از آنها را پرداخت کنید.
اما وقتی تعداد وراث زیاد باشد یا زنده بودن والدین و سایر جزییات مطرح شود، تقسیم دیه ممکن است کمی پیچیده شود. در این شرایط بهترین کار این است که از کارشناسان خبره یا یک وکیل متخصص کمک بگیرید تا روند تقسیم دیه بین وراث بهدرستی انجام شود.
سوالات متداول
- دیه زن متاهل به چه کسانی تعلق میگیرد؟
دیه زن متاهل به شوهر او تعلق میگیرد. درصورتیکه زن دارای فرزند باشد یا والدین او هم در قید حیات باشند، دیه بین همه آنها تقسیم میشود. البته سهم هر فرد براساس قوانین ارث تعیین میشود.
- دیه مرد فوت شده در تصادف به چه کسانی تعلق میگیرد؟
مرد اگر متاهل باشد، دیه به همسر او تعلق میگیرد. در صورت داشتن فرزند یا در قید حیات بودن والدین، دیه بر طبق قوانین بین وراث تقسیم میشود.
- دیه زن فوت شده در تصادف به چه کسانی تعلق میگیرد؟
زن فوت شده اگر متاهل باشد، دیه به شوهر و والدین او میرسد. اگر دارای فرزند باشد، دیه باید بین فرزندان، شوهر و والدین بر اساس قانون تقسیم شود.
- دیه پسر مجرد به چه کسانی تعلق میگیرد؟
یک سوم دیه به مادر و دو سوم آن به پدر پسر میرسد.
- دیه فرزند در تصادف به چه کسانی تعلق میگیرد؟
درصورتیکه فرزند مجرد باشد، یک سوم دیه به مادر و دو سوم آن به پدر میرسد. ولی اگر فرزند متاهل باشد، باز هم به والدین دیه میرسد. ولی براساس تعداد فرزندان، مقدار دیه بین آنها تقسیم میشود.
- آیا دیه مرد به زن تعلق میگیرد؟
بله؛ ولی سهم او بر اساس تعداد فرزندان یا در قید حیات بودن والدین شوهر، متفاوت است.
- دیه مادر به چه کسانی تعلق میگیرد؟
شوهر، فرزندان و والدین مادر (در صورت زنده بودن)، از دیه او سهم میبرند.
- سهم فرزند از دیه مادر چقدر است؟
سهم فرزند از دیه مادر بستگی به وجود سایر وراث دارد؛ اگر مادر فوت کند و همسرش زنده باشد، سهم همسر و فرزند طبق قانون مدنی تقسیم میشود. همچنین سهم فرزند از دیه مادر بستهبه جنسیت و تعداد فرزندان مشخص میشود و هر پسر دو برابر سهم دختر دیه دریافت میکند.
- آیا دیه فرزند به مادر تعلق میگیرد؟
بله، دیه فرزند به مادر نیز تعلق میگیرد. اگر پدر فرزند زنده باشد، سهم مادر یکسوم دیه خواهد بود؛ در غیر این صورت سهم مادر افزایش مییابد.
- دیه برادر مجرد به چه کسانی تعلق میگیرد؟
دیه برادر مجرد در صورت فوت، ابتدا به پدر و مادر او تعلق میگیرد؛ در صورت نبود آنها دیه به خواهران و برادران متوفی ارث میرسد. اگر هیچ وراثی در قید حیات نباشد، دیه به خویشاوندان نزدیکتر از طبقات بعدی منتقل میشود.
- سهم دختر از دیه پدر چقدر است؟
اگر پدر فرزند پسر هم داشته باشد، دیه میان فرزندان به نسبت پسر دو برابر دختر تقسیم میشود. اگر فقط دختر وجود داشته باشد، دختر کل سهم فرزندان را دریافت میکند.
