حداکثر و حداقل سرعت در بزرگراه درون شهری و برون شهری (روز و شب)

بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند سقف سرعت در همه بزرگراه‌ها ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت است، در حالی که محدودیت سرعت بسته به نوع معبر، زمان رانندگی (شب یا روز)، نوع وسیله نقلیه و حتی شرایط جوی متفاوت است. از طرفی، عبور از سرعت مجاز فقط به جریمه نقدی ختم نمی‌شود و در برخی تخلفات، نمره منفی گواهینامه، توقیف خودرو و حتی تأثیر بر روند رسیدگی بیمه پس از تصادف را نیز به همراه دارد. در این مقاله، جدول کامل حداقل و حداکثر سرعت مجاز در تمام معابر، تفاوت قوانین سرعت مجاز در شب و روز، جرایم به‌روز و مهم‌ترین نکاتی را که هر راننده باید بداند، به‌صورت کامل بررسی می‌کنیم.

سرعت مجاز در ایران چقدر است؟

سرعت مجاز در ایران عدد ثابتی نیست و بر اساس نوع معبر، شرایط رانندگی، تابلوهای نصب‌شده و نوع وسیله نقلیه تعیین می‌شود. به‌طور کلی، حداکثر سرعت مجاز خودروهای سواری از ۳۰ کیلومتر بر ساعت در برخی معابر شهری تا ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت در آزادراه‌ها متغیر است. علاوه بر حداکثر سرعت، در برخی آزادراه‌ها حداقل سرعت مجاز نیز تعیین می‌شود تا از ایجاد اختلال در جریان ترافیک و افزایش احتمال تصادف جلوگیری شود. بنابراین، رانندگان باید علاوه بر رعایت سقف سرعت، به حداقل سرعت و محدودیت‌های درج‌شده روی تابلوهای مسیر نیز توجه داشته باشند.

نکته مهم: اگر عدد درج‌شده روی تابلو با سرعت‌های اعلام‌شده در آیین‌نامه متفاوت باشد، تابلوی راهنمایی و رانندگی ملاک قانونی رانندگی است. بنابراین همیشه ابتدا به علائم مسیر توجه کنید و سپس سرعت خودرو را با آن تنظیم کنید.

جدول سرعت مجاز و مطمئنه در قانون

در ادامه، خلاصه جامع حد نصاب سرعت‌های مجاز و مطمئنه در قانون راهنمایی و رانندگی ایران، به تفکیک هر دو معبر (درون‌شهری و برون‌شهری)، برای تمامی وسایل نقلیه در روز و شب آورده شده است.

۱. جدول معابر درون‌شهری (داخل شهر و مناطق مسکونی)

در معابر درون‌شهری، ملاک اصلی نوع معبر است و تفاوت سرعت در شب و روز طبق قانون به صورت پیش‌فرض عددی مجزا ندارد، اما راننده در شب باید به دلیل کاهش دید با سرعت مطمئنه (کمی کمتر از سقف مجاز) حرکت کند [۵].

۲. جدول معابر برون‌شهری (خارج از شهر و مناطق غیرمسکونی)

در معابر برون‌شهری، قوانین سرعت بر اساس نوع وسیله نقلیه (سبک و سنگین) و همچنین زمان رانندگی (روز و شب) تفکیک می‌شود.

همان‌طور که در جدول مشاهده می‌کنید، بیشترین سرعت مجاز مربوط به آزادراه‌ها و کمترین سرعت مجاز مربوط به معابر محلی و مناطق پرتردد شهری است. همچنین در برخی مسیرها، محدودیت سرعت در شب با روز تفاوت دارد و رانندگان باید علاوه بر جدول کلی، به تابلوهای نصب‌شده در مسیر نیز توجه کنند. رعایت این محدودیت‌ها علاوه بر کاهش احتمال جریمه، نقش مهمی در افزایش ایمنی و کاهش شدت تصادفات دارد.

سرعت مجاز در شهر و مناطق مسکونی

سرعت مجاز در معابر شهری با توجه به نوع مسیر، میزان تردد خودروها و حضور عابران پیاده متفاوت است. به همین دلیل، محدودیت سرعت در آزادراه، بزرگراه، خیابان‌های اصلی، خیابان‌های فرعی و کوچه‌ها یکسان نیست. در جدول و بخش‌های زیر، حداکثر و حداقل سرعت مجاز هر یک از این معابر را مشاهده می‌کنید.

جدول سرعت مجاز در معابر شهری

۱. سرعت مجاز در آزادراه‌های درون‌شهری

آزادراه‌های درون‌شهری به دلیل نداشتن تقاطع هم‌سطح، دسترسی کنترل‌شده و جریان روان ترافیک، بیشترین سرعت مجاز را در بین معابر شهری دارند.

• حداکثر سرعت: ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت
• حداقل سرعت: ۷۰ کیلومتر بر ساعت

رعایت حداقل سرعت در آزادراه نیز اهمیت دارد؛ زیرا حرکت با سرعت کمتر از حد مجاز می‌تواند باعث برهم خوردن جریان ترافیک، افزایش اختلاف سرعت بین خودروها و بالا رفتن احتمال وقوع تصادف شود.

۲. سرعت مجاز در بزرگراه‌های درون‌شهری

بزرگراه‌ها معابری دوطرفه برای ارتباط سریع بین مناطق عمده شهری هستند که ممکن است دارای تقاطع هم‌سطح، چراغ قرمز یا میدان باشند.

• حداکثر سرعت در بزرگراه درون‌شهری: ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت.
• حداقل سرعت در بزرگراه درون‌شهری: در قوانین جدول آیین‌نامه، بر خلاف آزادراه‌ها، حداقل سرعت مشخصی برای بزرگراه‌های درون‌شهری قید نشده است. با این حال، طبق مقررات عمومی، رانندگی با سرعت بسیار پایین که بدون دلیل موجه باعث ایجاد ترافیک و اخلال در حرکت سایر خودروها شود، تخلف بوده و پلیس مجاز به جریمه یا متوقف کردن خودرو تا زمان باز شدن ترافیک است.

۳. معابر شریانی درجه دو (خیابان‌های اصلی و فرعی)

بسیاری از رانندگان هنگام عبور از شریان‌های اصلی شهر با این پرسش مواجه می‌شوند که «در شهرها و مناطق مسکونی در خیابان های شریان اصلی حداکثر سرعت چند کیلومتر در ساعت است؟» طبق مصوبات راهنمایی و رانندگی، حد نصاب سرعت در این معابر به شرح زیر است:

• خیابان‌های شریانی اصلی: حداکثر ۶۰ کیلومتر بر ساعت.
• خیابان‌های فرعی: حداکثر ۵۰ کیلومتر بر ساعت.

۴. معابر محلی، کوچه‌ها و نقاط حساس شهری

در معابر با عرض کم یا نقاطی که تداخل حرکتی شدید وجود دارد، سرعت به حداقل ممکن کاهش می‌یابد:

• کوچه‌ها (معابری محاط در مناطق مسکونی با عرض کمتر از ۶ متر): حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت.
• میدان‌ها، تقاطع‌ها و دوربرگردان‌ها: حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت. (در دوربرگردان‌ها راننده باید سرعت را به‌صورت کاملاً لاک‌پشتی کاهش دهد).

حداقل و حداکثر سرعت در آزادراه و بزرگراه برون‌شهری

معمولاً در مسیرهای خارج از شهر و مناطق غیرمسکونی، رانندگان اجازه دارند با سرعت‌های بالاتری حرکت کنند. با این حال، تفکیک نوع خودرو (سبک و سنگین) در تعیین سقف سرعت بسیار کلیدی است:

آزادراه‌های برون‌شهری

• خودروهای سواری و وانت: حداکثر سرعت در آزادراه‌های برون‌شهری ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت و حداقل سرعت در آزادراه‌های برون‌شهری ۷۰ کیلومتر بر ساعت است.
• خودروهای سنگین (اتوبوس، مینی‌بوس، کامیون): حداقل سرعت ۷۰ کیلومتر بر ساعت و حداکثر سرعت ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت تعیین شده است.

رانندگی با سرعت بالا، حتی در محدوده مجاز، در صورت خستگی راننده، بارندگی، کاهش دید یا لغزندگی مسیر می‌تواند احتمال خروج خودرو از مسیر، واژگونی و برخورد با موانع را افزایش دهد. خسارت واردشده به خودروی مقصر معمولاً از محل بیمه شخص ثالث جبران نمی‌شود؛ به همین دلیل، بررسی پوشش‌ها و شرایط بیمه بدنه ایران می‌تواند برای جبران خسارت‌هایی مانند برخورد، واژگونی و آسیب‌های واردشده به خود خودرو مفید باشد.

بزرگراه‌های برون‌شهری

• خودروهای سواری و وانت: حداکثر ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت.
• خودروهای سنگین: حداکثر ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت.

 نوسانات سرعت مجاز در شب و روز و شرایط جوی

یکی از پارامترهای بسیار حیاتی در آیین‌نامه، تغییر سرعت مجاز بر اساس زمان (روز یا شب) و وضعیت آب‌وهوایی است.

۱. تفاوت سرعت مجاز در شب و روز (جاده‌های اصلی و فرعی)

در طول شب به علت کاهش شدید دید راننده، سقف سرعت کاهش می‌یابد. این تفاوت در جاده‌های دوطرفه برون‌شهری کاملاً محسوس است:

• جاده‌های اصلی برون‌شهری: در روز حداکثر ۹۵ کیلومتر بر ساعت و سرعت مجاز در بزرگراه در شب و جاده‌های اصلی برون‌شهری به حداکثر ۸۵ کیلومتر بر ساعت کاهش می‌یابد.
• جاده‌های فرعی برون‌شهری: در روز حداکثر ۸۵ کیلومتر بر ساعت و در شب حداکثر ۷۵ کیلومتر بر ساعت است.
• جاده‌های روستایی: حداکثر سرعت بین ۸۰ تا ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت است (اگرچه به دلیل نقص علائم و عدم آشنایی، رعایت آن با چالش مواجه است).

۲. رانندگی در شرایط بارانی و برفی

هنگام بارندگی یا بارش برف، به دلیل لغزندگی شدید معابر و افزایش مسافت ترمزگیری، رانندگان باید حداقل ۳۰ درصد از سرعت خود بکاهند. برای نمونه، در یک آزادراه برون‌شهری با سقف سرعت ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت، حداکثر سرعت مجاز در شرایط بارانی به حدود ۸۵ کیلومتر بر ساعت کاهش می‌یابد تا راننده بتواند خودرو را کنترل کند.

سرعت مجاز در تونل‌های شهری پایتخت

عبور از تونل‌های بزرگ درون‌شهری تهران مشمول قوانین خاص ترافیکی است. عبور انواع موتورسیکلت و کامیون از این تونل‌ها کاملاً ممنوع بوده و حد نصاب سرعت در آن‌ها به شکل زیر طراحی شده است:

• تونل رسالت: حداکثر ۵۰ کیلومتر بر ساعت.
• تونل توحید: حداکثر ۶۰ کیلومتر بر ساعت.
• تونل نیایش: حداکثر ۸۰ کیلومتر بر ساعت.

قوانین سخت‌گیرانه، جریمه‌ها و نمره منفی (سال ۱۴۰۵)

عدم رعایت قوانین سرعت نه‌تنها جان شهروندان را به خطر می‌اندازد، بلکه جرایم قانونی سنگینی را در سال ۱۴۰۵  به دنبال دارد. جالب است بدانید که تنها ۱۰ درصد از ترددهای جاده‌ای با سرعت غیرمجاز انجام می‌شود، اما همین درصد کم، عامل بیش از ۵۰ درصد تصادفات کشور است.

قوانین نمره منفی و توقیف خودرو

• نمره منفی گواهینامه: برای رانندگان متخلف خودروهای شخصی بین ۵ تا ۱۰ نمره منفی و برای وسایل نقلیه عمومی بین ۱۰ تا ۱۵ نمره منفی ثبت خواهد شد
• توقیف در پارکینگ: رانندگانی که بیش از ۵۰ کیلومتر بر ساعت از حد مجاز فراتر بروند، یا بیش از ۳ بار مرتکب این تخلف شوند، خودروی آن‌ها مستقیماً به پارکینگ منتقل می‌شود.
• ثبت شکایت پلاک: برای تخلفات تکراری، پیامک اخطار ارسال شده و در صورت تکرار مجدد، مالک به‌صورت تلفنی احضار و پلاک خودرو توقیف ترافیکی (ثبت شکایت) می‌شود.

حتی اگر راننده مقصر نباشید، برخورد با موانع، واژگونی یا خسارت‌های ناشی از سرعت بالا می‌تواند هزینه‌های سنگینی ایجاد کند. آشنایی با پوشش‌های بیمه بدنه به شما کمک می‌کند در چنین شرایطی بخش زیادی از خسارت‌های خودرو جبران شود.

سرعت غیرمجاز و پوشش بیمه شخص ثالث

بر اساس قوانین صنعت بیمه، چنانچه تصادفی منجر =به جرح یا فوت شود و علت اصلی آن سرعت غیرمجاز (که از تخلفات حادثه‌ساز است) باشد، شرکت بیمه شخص ثالث موظف است خسارت زیان‌دیدگان را بدون هیچ پیش‌شرطی پرداخت کند. با این حال، شرکت بیمه مجاز است پس از پرداخت خسارت، درصدی از مبلغ پرداخت‌شده را به‌عنوان جریمه قانونی از راننده مقصر تصادف بازیافت (دریافت) کند. همچنین در صورت انتقال خودرو به پارکینگ به علت تخلفات سرعت، صفر کردن خلافی و داشتن بیمه شخص ثالث معتبر برای ترخیص خودرو الزامی است.

مقایسه قوانین سرعت مجاز در ایران و جهان

نگاهی به استانداردهای بین‌المللی نشان می‌دهد که حد نصاب سرعت در کشورهای مختلف بر اساس تکنولوژی جاده‌ها و فرهنگ رانندگی تنظیم می‌شود:

• انگلستان: از سال ۱۹۶۷ برای کاهش تلفات جاده‌ای، حداکثر سرعت را به ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت محدود کرده است.
• فرانسه: حداکثر سرعت مجاز در شرایط عادی ۱۳۰ و در آب‌وهوای بارانی ۱۱۵ کیلومتر بر ساعت است که کنترل‌های شدید از سال ۲۰۰۲ منجر به کاهش ۵۰ درصدی تصادفات در این کشور شده است.
• آلمان: اتوبان‌های آلمان به نداشتن سقف سرعت برای خودروهای سواری مشهور هستند؛ با این حال حدود ۳۰ درصد از معابر این کشور دارای محدودیت سرعت ثابت بوده و این قانون شامل خودروهای سنگین نمی‌شود.
• نروژ: سقف سرعت در استانداردترین معابر آن تنها ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت است و برنامه‌هایی برای افزایش آن به ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت در دست بررسی است.
• آمریکا: قوانین ایالتی متغیر است، اما در ایالت‌های غربی سقف سرعت تا ۱۳۰ کیلومتر بر ساعت نیز افزایش می‌یابد.

علاوه‌بر رعایت قوانین رانندگی، اطمینان از معتبر بودن بیمه خودرو نیز اهمیت زیادی دارد. اگر از اعتبار بیمه‌نامه خود مطمئن نیستید، می‌توانید به‌صورت آنلاین استعلام بیمه شخص ثالث را انجام دهید.

رانندگی ایمن با رعایت سرعت مجاز

آگاهی از حداقل و حداکثر سرعت مجاز در معابر مختلف، یکی از مهم‌ترین اصول رانندگی ایمن است. همان‌طور که در این راهنما دیدید، سرعت مجاز در شهر بسته به نوع معبر بین ۳۰ تا ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت متغیر است و در آزادراه‌ها و بزرگراه‌های برون‌شهری نیز این محدودیت با توجه به نوع وسیله نقلیه و شرایط مسیر تعیین می‌شود. همچنین در برخی آزادراه‌ها، علاوه بر حداکثر سرعت، رعایت حداقل سرعت مجاز نیز الزامی است تا جریان ترافیک ایمن باقی بماند.

نکته مهم دیگر این است که تابلوهای محدودیت سرعت همیشه نسبت به مقادیر عمومی آیین‌نامه اولویت دارند. علاوه بر این، در شرایطی مانند بارندگی، مه، لغزندگی جاده یا کاهش دید، حتی رانندگی با سرعت مجاز نیز ممکن است ایمن نباشد و راننده باید سرعت مطمئنه را متناسب با شرایط انتخاب کند.

در نهایت، رعایت سرعت‌های مجاز در آیین‌نامه رانندگی تنها برای جلوگیری از جریمه یا نمره منفی نیست؛ بلکه باعث افزایش زمان واکنش راننده، کاهش شدت تصادفات، حفظ ایمنی سرنشینان و کاهش خسارت‌های مالی ناشی از حوادث می‌شود. پیش از هر سفر، محدودیت سرعت مسیر را بررسی کنید و همواره سرعت خودرو را با نوع جاده، شرایط آب‌وهوا و علائم راهنمایی و رانندگی تنظیم کنید.

سوالات متداول